fbpx

Stari zanati u prošlosti Zrenjanina-stolari kao umetnici

Stari zanati u prošlosti Zrenjanina-stolari kao umetnici

Sve do 18. veka umetnički stilovi nisu ostavili značajnijeg traga na zanatstvo i zanatske proizvode, ne samo u Velikom Bečkereku, već i mnogo šire. Samo su pojedini njihovi elementi prhvatani i to najčešće u pojednostavljenoj i transformisanoj formi, tako da ih je često teško prepoznati i klasifikovati. Međutim, tokom 18. i 19. veka, jedan umetnički stil koji je u tom periodu cvetao u Evropi našao je pogodno tle i u zanatskim proizvodima. U pitanju je barok, umetnički stil koji karakteriše pokret, prebogata dekoracija i zaobljene forme.

Postojalo je nekoliko puteva kojim je barok dospeo na područje Banata. Prvi je preko barokizirane ukrajinske umetnosti. Iz tog razloga on nalazi pogodno tle u crkvenoj arhitekturi, ikonografiji, crkvenoj unutrašnjoj dekoraciji... Tek u drugoj polovini 18. veka se pojavljuje težnja ka neposrednijim ugledanjem na zapadnjačku umetnost. Barokizacija srpskog društva, čiji su glavni nosioci bili srpsko građanstvo i crkva, predstavlja period zapadnjačke orijentacije naše kulture.

Postojao je još jedan put kojim je barok (tj. uprošćen i naivno shvaćen dekorativni repertoar zapadnog baroka) stigao na ovo područje. Naime, reč je o kolonizacijama koje je vršila austrijska vojna uprava i o doseljenom stanovništvu koje je, pored svojih običaja donelo i određeno zanatsko umeće.

Dolazeći iz zemalja u kojoj je zanatska delatnost bila na daleko višem nivou, ove zanatlije su bile ne samo dobro prihvaćene u lokalnoj sredini, već su ovdašnje zanatlije učile od njih, prihvatale i preuzimale sve inovacije koje su one sa sobom donele.

Prilikom doseljavanja stanovništva i izgradnje naselja, elementi pojednostavljene verzije baroka najpre su se pojavili na društvenim i crkvenim zgradama. Tome je doprinela sama državna vlast koja, ne samo što je angažujući doseljene zanatlija propagirala barok, već je i materijalno pomagala izgradnju takvog objekta.

Privredni napredak koji je usledio u drugoj polovini 19. veka odrazio se na razvoj i izgled kuće. Kuće ovog perioda su znatno veće, građene od tvrdog materijala, pokrivene crepom. U početku su ovakve kuće imali imućniji ljudi : tgovci, zanatlije, niže plemstvo i bogati seljaci. Njihova izgradnja je bila skupa pa je ona predstavljala kako merilo imovnog stanja, tako i merilo kulture i civilizovanosti.

Na kućama iz ovog perioda vrlo često se sreću pojadnostavljeni elementi baroka koji su bili najprepoznatljiviji na samom zabatu kuće. Barokni zabat ima oblik kape – kible, ukrašen je valutama, meandrima, plastičnim gipsanim ukrasima u vidu svevidećeg oka, lukovima u obliku srca. Najizraženiji stilski ukras na fasadi je zabatni venac koji vizuelno odvaja zabat od zidnog platna.

Doseljene zanatlije, u prvom redu Mađari i Nemci, dali su svoj doprinos i kada je u pitanju unutrašnje uređenje kuće. U okrilju sveopšteg napretka stvorena je i težnja za boljim i udobnijim životom i komforom. Unutrašnjost prostorija se bogato dekoriše brokatom, somotom i damastom. Nameštaj se ukrašava okovima, inkrustacijama od dragocenih materijala. U dekoraciji je korišćena floralna ornementika- venci od cveća i voća kao i ukrasi u vidu trofeja ili muzičkih instrumenata.

Pojednini elementi uprošćenog i pojednostavljenog baroka su stigli, preko zanatlija, i do siromašnijih slojeva stanovništva. Reč je o bojenom nameštaju ( kreveti, škrinje, klupe, stolice, ormani) gde je upotreba boja u raznim nijansama omogućavala bogatije detaljisanje. Izradom bojenog nameštaja, u prvo vreme, bavili su se Nemci i Mađari. U Velikom Bečkerekuu je radio izvesni stolar Fabijan čiji je nameštaj, pogotovo bojene škrinje ( devojački sanduci), tražen ne samo u gradu već i po široj okolini.

Odlomak preuzet iz knjige „Banat je kao priča", Zrenjanin 2011.
Autor : Mr Rajka Grubić

Podeli ovu vest

05/08/2013 0 comment

Ekonomija seoskog gazdinstva Negotinske krajine zasnovana na vinogorju uslovila je u prošlosti njegovu organizaciju kao razuđenu celinu. Pored mesta stanovanja podignuta su naselja sezonskog ili privremenog karaktera. Ova vinogradarska naselja su nastala zbog toga što su kuće bile skromnije, bez dovoljno prostora za skladištenje vina, a njegovo ...

31/03/2025 0 comment

Kada se približavate manastiru Visoki Dečani pogled na okolna brda posebno će vas očarati. Brda obrasla pitomim kestenom sa bujnom i velikom krošnjom ...

20/08/2024 0 comment

Ovaj manastir nalazi se u Pridvorici, 28 km jugoistočno od Ivanjice i građen je u 12 veku. Po arhitektonskim karakteristikama tipičan je predstavnik ...

14/02/2025 0 comment

Jedna od najpoznatijih slika srpske umetnosti, Kosovka devojka, Uroša Predića (1857-1953.) biće izložena u Konaku kneginje Ljubice u Beogradu, 15. i ...

14/02/2025 0 comment

Sveti Trifun je bio siromašni guščar iz Frigije,obdaren isceljiteljskim moćima,zbog kojih je bio čuven već od mladosti. U vreme njegove mladosti ...

O Portalu

Portal koji promoviše Srbiju i njene vrednosti. Sve na jednom mestu, priča o Srbiji koju volimo, njenoj tradiciji, lepotama, ljudima i događajima.

Najnovije vesti