Sveti Sava kao nezalazno Sunce našeg neba vekovima je nadahnjivao generacije ljubavlju prema Bogu, pravoslavlju i otadžbini. Svojom toplinom On je grejao, snažio i hrabrio rod srpski u najtežim danima njegove istorije, te i ne čudi što pesnik kaže: "Pet vekova Srbin je u ropstvu čamio, Svetitelja Save ime je slavio!" Dakle, Srbin je vekovima slavio to sveto ime i maštao o slobodi praveći planove kako do nje da stigne.
Da bi ugušio slobodarske ideje porobljenog i potlačenog srpskog naroda, turski vezir Sinan-paša, naredio je da se mošti Svetog Save iz manastira Mileševe donesu na vračarsko brdo Beloga Grada i tu, na zaprepašćenje okupljenog srpskog naroda, spale. To se dogodilo 27. aprila 1594. godine i večno urezalo u pamćenje srpskoga naroda.
Oganj koji je tada spalio netruležno, od Gospoda čudima proslavljeno telo Svetoga Save, iako je uneo strah u prisutne, nije ugasio veru u svemogućeg Boga i nadu na oslobođenje od tlačitelja. Naprotiv, pepeo razvejan po vračarskom brdu osvetio je ovaj grad, porobljenu srednjevekovnu srpsku državu i mnoge dolazeće generacije, koje su se sa ovoga istočnika vere, duhovnosti, kulture i slobodarskih ideja, vekovima napajale i dan danas se napajaju. Na 300. godišnjicu od spaljivanja moštiju najvećeg svetog među svetim Srbima Svetitelja Save, davne 1894. godine, rodila se ideja o izgradnji velelepnog Hrama posvećenog ovom velikom svetitelju celoga pravoslavlja. Ljubav koju je srpski narod vekovima gajio prema Svetom Savi podstakla je beogradskog mitropolita Mihaila i narodne vođe na razmišljanje i planiranje gradnje Hrama dostojnog veličine dela Svetog Save.
Formirano je društvo za gradnju Hrama koje je za nekoliko dana podiglo privremenu crkvicu da se u njoj bogosluži dok se Hram ne dovrši. Međutim, dolazeći ratovi na ovim prostorima sprečili su gradnju Spomen Hrama i odložili njen početak za 1932. godinu kada je Patrijarh srpski Varnava sa Odborom za izgradnju Hrama usvojio projekat arhitekte Bogdana Nestorovića i crteže Aleksandra Deroka.
Autor: Protojerej dr Luka Novaković
